“……รถไฟทางคู่สายเด่นชัย-พะเยา-เชียงราย(เชียงของ) เป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญที่เชื่อมต่อภาคเหนือตอนบนสู่ประเทศเพื่อนบ้าน และสะท้อนถึงความก้าวหน้าทางวิศวกรรมที่น่าจับตามอง…..”

รอมานานแล้ว 50 ปี ใกล้ความจริงที่จะได้ใช้บริการแล้วในปี 2571 นี้สำหรับโครงการรถไฟทางคู่สายใหม่ เส้นทาง ‘เด่นชัย-พะเยา-เชียงราย-เชียงของ’ โดยการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ที่มีกำหนดก่อสร้างแล้วเสร็จและเปิดให้บริการภายในปี 2571 ปัจจุบันอยู่ระหว่างการเร่งรัดก่อสร้างตลอดแนวเส้นทางทั้งแนวเส้นทางระดับดิน แนวยกระดับ และแนวอุโมงค์ที่เมื่อแล้วเสร็จสามารถเป็นแลนด์มาร์คโชว์ความสวยงามในมิติใหม่ของแนวเส้นทางรถไฟซึ่งแตกต่างจากเส้นทางอื่นๆที่เปิดให้บริการในปัจจุบัน

ส่วนแต่ละจุดจะมีไฮไลท์ความสวยงามอย่างไรบ้างนั้น เพจข่าวและเว็บไซต์ข่าว www.thaimotnews.com ได้รับเกียรติจากนายปัฐตพงษ์ บุญแก้ว 1 ในทีมวิศวกรโครงการรถไฟทางคู่สายใหม่ เส้นทางเด่นชัย-พะเยา-เชียงราย-เชียงของ ของการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) กล่าวถึงรายละเอียดความสวยงามของรถไฟเส้นทางนี้ว่า อย่างแรกเน้นไปที่เรื่องสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ที่ถือว่าเป็นไฮไลท์ของโครงการ แล้วยังมีงานความสวยงามของตัวสถานีต่างๆ ซึ่งจะกล่าวถึงในตอนต่อไป

​จุดไฮไลท์ที่ขอยกตัวอย่างมานำเสนอ อาทิ สะพานโค้งคอนกรีตสำเร็จรูป (Arch bridge) ยาว 117 เมตร คร่อมถนนพหลโยธิน ขณะก่อสร้างผู้ใช้เส้นทางสามารถสัญจรได้ตามปกติ ส่วนต่อมาจะเป็นสะพานหอช่วงก่อนเข้าสู่อุโมงค์จุดอำเภอสอง จังหวัดแพร่ ถือว่าเป็นอีกหนึ่งจุดพาโนรามาที่สามารถมองเห็นพื้นที่หลายอำเภอ เห็นวิวสวยงามได้อย่างกว้างไกล ภายใต้มุมที่มีความสูงราว 35 เมตร

​จุดต่อมาเป็นสะพานจุดหมายเลข 114 ความสูงราว 20 เมตรซึ่งทอดแนวยาวข้ามถนนพหลโยธิน รูปแบบรถไฟเหิรเวหาก่อนเข้าสู่อุโมงค์แม่กา ซึ่งเป็นจุดอุโมงค์สำคัญในพื้นที่จังหวัดพะเยา ขณะเดียวกันยังมีจุดอุโมงค์ที่ยาวที่สุดอยู่ในแนวเส้นทางนี้ด้วย นั่นคือ อุโมงค์งาว จังหวัดลำปาง ระยะทางราว 6.25 กิโลเมตร ปัจจุบันมีแผนการเจาะอุโมงค์ให้ทะลุถึงกันด้วยการระเบิดเพื่อเปิดพื้นที่ตรงกลางเพื่อเร่งรัดงานให้แล้วเสร็จทันอุโมงค์อื่นๆ โดยมีแผนจะดำเนินการประมาณวันที่ 12 เดือน 12 ปี 2569 นี้ ขณะนี้ภาพรวมได้เจาะทะลุอุโมงค์ราว 3 ใน 4 ส่วนของระยะทาง

​“ความคืบหน้าปัจจุบันของการขุดเจาะอุโมงค์รวมทั้งหมดสามารถนำหน้าแผนงานราว 5 เดือน หรือมีความก้าวหน้าแล้วกว่า 50% คาดว่าปลายปีนี้จะทะลุถึงกันได้”

• รวมไฮไลท์รถไฟทางคู่สายใหม่ เด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ

@ สะพานโค้งหล่อสำเร็จ “Arch Bridge”

โครงการรถไฟทางคู่สายเด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ เป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญที่เชื่อมต่อภาคเหนือตอนบนสู่ประเทศเพื่อนบ้าน และสะท้อนถึงความก้าวหน้าทางวิศวกรรมที่น่าจับตามอง การเลือกใช้ “สะพานโค้งคอนกรีตสำเร็จรูป (Arch Bridge)” เป็นอีกหนึ่งไฮไลท์สำคัญของโครงการ

@ สะพานรถไฟโค้งหล่อสำเร็จแห่งแรกในไทย

Arch Bridge เป็นโครงสร้างที่มีประสิทธิภาพสูง มีความแข็งแรงทนทาน ประหยัดต้นทุน ก่อสร้างได้รวดเร็ว และสามารถติดตั้งได้ง่ายในพื้นที่ที่มีข้อจํากัดด้านการเข้าถึง จึงมีการใช้งานอย่างแพร่หลายในต่างประเทศ และนับเป็น “สะพานรถไฟโค้งหล่อสำเร็จแห่งแรกในไทย” ในโครงการรถไฟสายเด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ ซึ่งการตัดสินใจเลือกใช้ Arch Bridge ในโครงการนี้ มาจากข้อโดดเด่นในหลายประการ ได้แก่
• แข็งแรง ประหยัด คุ้มค่า : การกระจายน้ำหนักได้อย่างมีประสิทธิภาพช่วยรองรับแรงกดที่มากขึ้นและมีความทนทานสูง จึงช่วยประหยัดทั้งงบประมาณก่อสร้าง เพราะช่วยลดปริมาณวัสดุและแรงงาน และลดภาระการบำรุงรักษาในระยะยาว
• ก่อสร้างได้รวดเร็ว : โครงสร้างใช้องค์ประกอบคอนกรีตหล่อสำเร็จรูปที่ผลิตจากโรงงาน จึงช่วยลดระยะเวลาการก่อสร้างหน้างานลงได้เป็นอย่างมาก
• ลดผลกระทบต่อชุมชน : การก่อสร้างที่รวดเร็วและใช้พื้นที่น้อยช่วยลดผลกระทบต่อชุมชนโดยรอบ การใช้โครงสร้างสําเร็จรูปยังช่วยลดเสียงและฝุ่นละอองที่เกิดจากการก่อสร้าง รวมถึงความเสี่ยงจากการปิดถนนหรือเส้นทางสัญจร
• ประยุกต์ใช้งานหลากหลาย : สามารถออกแบบให้มีระยะช่องลอดกว้างและสูงตามความต้องการของพื้นที่และชุมชน เช่น การเพิ่มช่องทางสําหรับทางเดิน ทางสัญจรของยานพาหนะ หรือทางน้ำ เพื่อให้ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชนในแต่พื้นที่ได้อย่างเหมาะสม

@ Arch Bridge 3 รูปแบบตามขนาดและหน้าที่
1. ขนาดปกติ (Underpass): เป็นรูปแบบมาตรฐานที่ใช้กันแพร่หลาย เหมาะสำหรับช่องลอดทั่วไป เช่น ทางน้ำ ทางสัญจรของชุมชน
2. ขนาดยาวพิเศษ (Underpass): เหมาะกับพื้นที่ลุ่มน้ำหรือพื้นที่ที่ต้องการรักษาสภาพแวดล้อมเดิมให้มากที่สุด เช่น การออกแบบช่วงพาดยาวที่ลดจำนวนตอม่อหรือโครงสร้างกลางลำน้ำ เพื่อลดความเสี่ยงน้ำท่วมและการอุดตัน
3. แบบรถยนต์วิ่งด้านบน (Overpass): เป็นการผสานโครงสร้างสะพานเข้ากับโครงข่ายคมนาคมของชุมชน โดยให้ถนนหรือยานพาหนะวิ่งบนคันดินเหนือโครงโค้ง ขณะที่ด้านล่างเป็นช่องลอดสำหรับทางน้ำหรือการสัญจรอื่น

“Arch Bridge แห่งแรกที่อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่” และ Arch Bridge ยาวที่สุด 117 เมตร ที่อำเภอหนองม่วงไข่ จังหวัดแพร่” จัดว่าเป็นสุดยอดทางยกระดับบนเส้นทางรถไฟสายประวัติศาสตร์หน้าใหม่ “เด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ”

สำหรับ “ทางยกระดับ” หรือสะพานขนาดใหญ่บนเส้นทางรถไฟสายเด่นชัย–เชียงราย–เชียงของ คือผลงานวิศวกรรมอันน่าทึ่งที่จะมาเปิดประสบการณ์ใหม่ให้กับการเดินด้วยรถไฟในภาคเหนือ โครงสร้างที่ทอดตัวโดดเด่นผ่านเนินเขาและภูมิประเทศที่ซับซ้อน เป็นเครื่องพิสูจน์ถึงศักยภาพด้านวิศวกรรมสมัยใหม่ที่สามารถพิชิตข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์ของพื้นที่ ควบคู่ไปกับการเสริมทิวทัศน์สองข้างทางให้ยิ่งงดงาม น่าประทับใจ

@ ที่สุดของความสง่างาม : สะพาน RB85 ประตูสู่อุโมงค์สอง

โดยในสัญญาที่ 1 ช่วงเด่นชัย-งาว เราจะได้พบความอลังการของสะพานรถไฟหมายเลข 85 (RB85) อยู่บริเวณ กม. 602+680.000 ในเขตตำบลบ้านกลาง อำเภอสอง จังหวัดแพร่ เจ้าของสถิติความยิ่งใหญ่ ด้วยความยาวประมาณ 2,500 เมตร มีเสาตอม่อขนาดใหญ่รองรับถึง 88 ต้น และมีความสูงจากพื้นดินถึงสันรางประมาณ 35 เมตร เทียบเท่าตึกสูง 10 ชั้น ก่อนที่จะมุ่งหน้าเข้าสู่อุโมงค์สอง สะพานแห่งนี้จึงเสมือนประตูสู่อุโมงค์ที่มอบทัศนียภาพอันน่าตื่นตาตื่นใจแก่ผู้โดยสาร

@ ที่สุดของเทคนิค : RB144 สะพานโครงสร้างแกร่งข้ามถนนสายหลัก

เช่นเดียวกันในสัญญาที่ 2 ช่วงงาว-เชียงราย จุดสนใจอยู่ที่สะพานรถไฟหมายเลข 144 (RB144) บริเวณกม. 658+315 ตำบลบ้านร้อง อำเภองาว จังหวัดลำปาง สะพานที่มีความยาวประมาณ 910 เมตร สูงประมาณ 20 เมตร บทบาทสำคัญคือการตัดข้ามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) ซึ่งเป็นเส้นทางสัญจรหลัก ความพิเศษทางวิศวกรรมอยู่ที่การใช้โครงสร้างตอม่อแบบ Portal Frame ในช่วงที่พาดผ่านถนน โครงสร้างที่มีเสาและคานแข็งแรงพิเศษนี้ช่วยรับน้ำหนักของขบวนรถไฟได้อย่างมั่นคงสูงสุด ขณะเดียวกันก็ช่วยลดผลกระทบต่อการจราจรบนทางหลวงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

@ ที่สุดของทัศนียภาพ : สะพาน RB321-333 เส้นทางสู่อุโมงค์ดอยหลวง

สำหรับในสัญญาที่ 3 ช่วงเชียงราย-เชียงของ บริเวณอำเภอดอยหลวง จังหวัดเชียงราย เราจะได้พบความตื่นตาตื่นใจกับชุดสะพานรถไฟ RB321-333 เส้นทางยกระดับที่ทอดตัวยาวต่อเนื่องเหนือหุบเขาเขียวขจี ประกอบด้วยเสาตอม่อรวม 103 ต้น โดยมี สะพาน RB330 ที่ยาวที่สุดถึง 1,065 เมตร สูงประมาณ 17 เมตร ความโดดเด่นคือ เป็นชุดสะพานที่ทอดยาวต่อเนื่อง พาดผ่านกึ่งกลางหุบเขาและป่าไม้เขียวขจีตลอด 2 ข้างทาง ก่อนที่จะมุ่งหน้าเข้าสู่อุโมงค์ดอยหลวงฝั่งทิศเหนือและทะลุออกทางปลายแสงที่อุโมงค์ดอยหลวงฝั่งทิศใต้ เป็นการผสานระหว่างงานวิศวกรรมโครงสร้างขนาดใหญ่เข้ากับความงดงามของธรรมชาติได้อย่างลงตัว

@ รวมไฮไลท์อุโมงค์รถไฟยาวที่สุดในประเทศไทย

อุโมงค์ 2 หรือชื่อตามที่ตั้งในท้องถิ่น คือ อุโมงค์งาว (อ.งาว จ.ลำปาง) มีความยาว 6,215 กิโลเมตร เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จจะเป็นอุโมงค์รถไฟที่มีความยาวมากที่สุดในประเทศไทย รูปแบบอุโมงค์และวิธีการก่อสร้างจะเป็นรูปแบบเดียวกันกับอุโมงค์ 1 ส่วนสภาพธรณีวิทยาจะมีความแตกต่างบ้างเล็กน้อย โดยบริเวณช่วงอุโมงค์ฝั่งทิศใต้จะขุดเจาะผ่านหมวดหินผาแดงและหมวดหินวังชิ้น ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับอุโมงค์ 1 ส่วนช่วงอุโมงค์ฝั่งทิศเหนือขุดเจาะผ่านหมวดหินก้างปลา ซึ่งเป็นหินปูนชั้นหนาปานกลางถึงหนามาก และหินเถ้าภูเขาไฟที่สะสมตัวในช่วงเพอร์โม-ไทรแอสซิก หรือประมาณ 251 ล้านปีที่แล้ว

เนื่องจากอุโมงค์ 2 เป็นอุโมงค์ที่มีความยาวมากถึง 6.2 กิโลเมตร จึงมีการขุดเปิดอุโมงค์เดี่ยว (Adit) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 8.5 เมตร เข้าไปตรงช่วงกลางระยะอุโมงค์ 2 เพื่อเปิดพื้นที่หน้างานให้สามารถทำการก่อสร้างได้แล้วเสร็จทันตามระยะเวลาโครงการฯ โดยอุโมงค์ 2 ช่วงทิศใต้ หรือจากปากอุโมงค์ฝั่งใต้ไปจนถึง Adit มีระยะประมาณ 3,831 กิโลเมตร ส่วนอุโมงค์ 2 ช่วงทิศเหนือ หรือจากปากอุโมงค์ฝั่งเหนือลงมาจนถึง Adit มีระยะประมาณ 2,384 กิโลเมตร

ณ ปัจจุบันอุโมงค์ 2 ได้ทำการขุดเปิดไปแล้วเป็นเวลา 690 วัน (นับถึงวันที่ 11 พ.ย. 68) โดยเริ่มขุดเปิดอุโมงค์เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม 2566 และคาดการณ์ว่าจะขุดเปิดแล้วเสร็จในช่วงประมาณเดือนธันวาคม 2569 ระยะขุดเปิดอุโมงค์ฝั่งซ้ายทางสะสม 3,920 กิโลเมตร ยังเหลือระยะขุดเปิดอีก 2,295 กิโลเมตร ส่วนอุโมงค์ฝั่งขวาทางมีระยะขุดเปิดสะสม 4,000 กิโลเมตร คงเหลือระยะขุดเปิดอีก 2,215 กิโลเมตร